Tản văn: CHIẾC NÓN LÁ CỦA MẸ

Nón lá gắn liền với tuổi thơ, với tâm hồn và với ký ức của rất nhiều người con, nhất là những người sinh ra từ nông thôn, nơi chiếc nón lá gắn liền với hình ảnh người mẹ tảo tần mưa nắng hết lòng vì con. Trong tản văn: Chiếc nón lá của mẹ là cảm nhận sâu sắc nhất về tâm tình của một người con như thế.

Mẹ tôi sáng đội nón đi, trưa về đầu trần, nón lật ngửa lên trời.  
Cho đến bây giờ, đã ở ngưỡng của cái tuổi “Ngũ thập tri thiên mệnh”, tôi vẫn còn nhớ như đinh đóng cột câu nói của bà Đạt (một người hàng xóm) khi bà nói về mẹ tôi: “Cả xóm này, ai mà không biết bà Tịnh. Sáng đội nón đi, trưa về đầu trần, còn nón lật ngửa trên tay, trong đó có khi là bơ gạo, bơ ngô hay mớ khoai sắn vay được của hàng xóm về nấu cho con ăn”.

Mẹ tôi là một người phụ nữ gốc thành phố, lấy cha tôi là nông dân, mẹ nghiễm nhiên thành nhà nông chính hiệu và lập nghiệp ở huyện miền núi Tân Kỳ (tỉnh Nghệ An) từ năm 1946-1947 cho tới nay. Không hiểu vì sao, dù cha mẹ tôi cần cù làm lụng nhưng gia đình vẫn cứ nghèo rớt mồng tơi. Mấy anh chị em tôi, suốt thời thơ ấu ít khi được ăn bữa cơm trắng (trừ ngày giỗ chạp hay tết nhất). Toàn ăn cơm độn ngô, khoai lang hay sắn. Khi học hết cấp 2, tôi thấy cha mẹ cực khổ quá, các em lại còn đi học nên có ý định nghỉ học ở nhà làm ruộng giúp cha mẹ nuôi em. Cha mẹ, nhất là mẹ quyết liệt phản đối.

Mẹ nói: “Cha mẹ khổ vì không được học hành. Nay các con có điều kiện học thì bằng bất cứ giá nào, cha mẹ cũng lo cho con đi học đến nơi đến chốn. Nhà mình nghèo, không thể thoát nghèo mà không học đâu con. Con nhớ điều này, cái gì người ta có rồi mình cũng có, nhưng có những cái mình có mà người ta chưa chắc đã có đâu”.

Thế là tôi lại tiếp tục cắp sách đến trường. Trước đó, anh trai tôi đang học dở lớp 10 (hệ 10 năm ở miền Bắc) thì gác bút nghiên tình nguyện lên đường vào chiến trường miền Nam. Anh đã ngã xuống trong mùa hè đỏ lửa 1972 tại Quảng Trị. Chị tôi học xong cấp 2 xin thi vào trường trung học sư phạm miền núi, trở thành giáo viên Tiểu học dạy mãi tận huyện miền núi Kỳ Sơn. Sau tôi còn 2 em gái cũng đang học cấp 1 và cấp 2.

Tôi rời nhà xuống thị trấn Lạt học cấp 3, cách nhà khoảng 11km. Để đi học, tôi phải làm lán trọ học, cuối tuần mới về một lần để lấy gạo, thức ăn.
Nhiều bữa về nhà nhưng không thấy mẹ, hỏi cha thì cha nói “Mẹ đi từ sáng đến giờ chưa thấy về”. Mãi chiều chạng vạng tối mẹ mới về với chiếc nón lá lật ngửa lên trời.
Mẹ nói: “Mẹ đi lên trên xóm vay ít gạo về cho con mang đi học. Mấy bữa nay nhà mình không còn gạo nữa”. Nghe mẹ nói, mắt tôi cay xè. Chỉ vì sự học của tôi và các em mà mẹ phải vất vả thế này sao? Đỡ chiếc nón lá cho mẹ mà tôi thấy nó nặng vô cùng.

Cứ như thế, mẹ vay mượn, lần hồi nuôi anh em tôi lớn lên. Nhiều bận nhà hết gạo, ngô cũng không còn, hàng xóm cũng không ai còn nhiều để vay, mẹ lại phải mang lúa giống giã gạo cho anh em tôi có bữa ăn. Thậm chí, có khi tới mùa gieo lạc (đậu phộng) mà hết gạo, không thể vay mượn được, mẹ phải đem lạc giống bán cho bà Phượng (có cửa hàng bán kẹo lạc) để lấy tiền mua gạo cho các con.

Rồi mẹ hái chè, đi bộ cả chục cây số, qua thêm hai con đò Bãi Đá và đò Vực Lồ, gánh sang chợ Cừa, chợ Sen để bán lấy tiền mua ngô, mua gạo. Nhà nuôi được mấy con gà, mẹ bảo bán lấy tiền mua gạo ăn đã, sau này khá thì ta ăn thịt gà cũng được. Nhìn người ta đến mang gà nhà mình đi, anh em tôi chảy nước mắt…
Ngày qua ngày. Tháng qua tháng. Năm qua năm. Cuối cùng, anh em tôi cũng đã học xong phổ thông rồi học đại học, có công ăn việc làm ổn định, cuộc sống đã khá hơn nhiều. Chị Ba tôi là giáo viên đã có thâm niên công tác trên 30 năm. Tôi và cô em út đều tốt nghiệp đại học, giảng dạy ở trường THPT.

Còn cô em kế tôi ở quê với cha mẹ, đời sống kinh tế đã ổn định. Tính ra, trong nhà tôi, 4 chị em thì có 3 người là giáo viên, dâu rể cũng là giáo viên cả. Mỗi kỳ nghỉ hè, chúng tôi lại cùng nhau về thăm cha mẹ, thăm quê hương. Lúc này, nhiều người lại nói “Ông bà Tịnh là người giàu nhất xóm vì các con đều thành đạt”.
Còn bà Đạt lại nói: “Người ta tốn hàng trăm triệu để chạy việc cho con mà cũng không được, còn con bà Tịnh thì không mất một đồng nào cả. Bà Tịnh giỏi thật”.
Nghe mọi người nói về mẹ, bất chợt tôi nhớ đến hình ảnh mẹ tôi những ngày chị em tôi còn đi học: Sáng đội nón đi, trưa về đầu trần, nón lật ngửa lên trời. Tự nhiên, tôi hình dung chiếc nón lật ngửa của mẹ như một con đò, còn mẹ là người chèo đò đưa chị em tôi qua dòng sông cuộc đời đầy sóng gió một cách an toàn.
Điều tôi day dứt nhất bây giờ và mãi về sau là khi chị em chúng tôi đã thành đạt thì mẹ lại không còn ở với chúng tôi. Mẹ tôi mất cách đây đã 10 năm. Mỗi khi nhớ mẹ, tôi lại nhớ đến chiếc nón lá lật ngửa của mẹ năm xưa. Với chiếc nón lá đó, mẹ đã đưa chị em chúng tôi vào đời một cách vững vàng, tự tin…


Cao Xuân Lương

THPT Lê Lợi-Sóc Trăng

 

Thêm bình luận


Security code
Lấy mã code khác

Built with HTML5 and CSS3 | Copyright © 2012 NCV Entertainment

34 Nguyễn Thị Minh Khai , P.Đa Kao , Quận 1, TP HỒ CHÍ MINH